Czym jest MSP? Na czym polega? Dlaczego jest potrzebne i jakie korzyści daje jego wdrożenie?

MSP to „publiczny proces analizowania i przydzielania przestrzennego i czasowego rozmieszczenia działalności człowieka na obszarach morskich w celu osiągnięcia celów ekologicznych, ekonomicznych i społecznych, które zwykle są określane w drodze procesu politycznego” (Ehler i Douvere, 2009).

Wprowadzenie do planowania przestrzennego obszarów morskich: Kliknij tutaj

Planowanie przestrzenne obszarów morskich – przewodnik krok po kroku: Kliknij tutaj

PLANOWANIE PRZESTRZENNEGO OBSZARÓW MORSKICH

Powstanie MSP zazwyczaj przypisuje się rosnącej intensywności użytkowania mórz, przekraczającej możliwości obszarów morskich w zakresie jednoczesnego zaspokajania wszystkich potrzeb. Dostęp do przestrzeni morskiej zazwyczaj nie jest ograniczony, co może prowadzić do nadmiernej eksploatacji i konfliktów.

Planowanie przestrzenne obszarów morskich (MSP) polega na zarządzaniu rozmieszczeniem działalności człowieka w przestrzeni i czasie w celu osiągnięcia celów i rezultatów ekologicznych, ekonomicznych i społecznych. Jest to proces polityczny i społeczny, oparty na naukach przyrodniczych i społecznych. W ciągu ostatnich 20 lat MSP przekształciło się z koncepcji w praktyczne podejście do zrównoważonego rozwoju oceanów. Zintegrowane plany zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich zostały wdrożone przez około 20 krajów i oczekuje się, że do 2030 roku co najmniej jedna trzecia powierzchni wyłącznych stref ekonomicznych na świecie będzie objęta zatwierdzonymi przez rząd planami zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich (Ehler 2017).

Konieczność stosowania podejścia multidyscyplinarnego wynika z faktu, że przestrzeń morska jest wielowymiarową koncepcją, wymagającą analizy z wykorzystaniem wielu dyscyplin naukowych i rodzajów wiedzy (Ansong i in. 2018).

Definicja tego, co dokładnie stanowi przestrzeń morską, a tym samym przedmiot działań planistycznych, stanowi kluczowe wyzwanie dla przestrzennych podejść do zarządzania. Gdzie użytkowanie lądu wpływa na morze, a użytkowanie morza na ląd? Skoro każde z nich w pewnym stopniu wpływa na drugie, czy ich rozdzielenie w MSP nie jest jedynie sztuczną procedurą? Podobnie, ekologiczne lub kulturowe przestrzenie morskie mogą łatwo rozciągać się na ląd i wodę, co rodzi złożone problemy administracyjne i polityczne.

Podejście ekosystemowe do zarządzania przestrzenią morską zostało zaproponowane jako główne narzędzie służące osiągnięciu tego nadrzędnego celu (patrz np. Carneiro 2013; Jay 2012; Douvere 2008; Gilliland i Laffoley 2008), ale rodzi to nowe pytania dotyczące tego, jak połączyć zrównoważone wykorzystanie zasobów naturalnych z ochroną ekologicznie cennych gatunków i siedlisk (Hassler i in. 2017).

Pomimo licznych różnic opisanych powyżej, istnieje wiele wspólnych mianowników dla MSP w Europie i poza nią. Nie ulega wątpliwości, że planowanie przestrzenne obszarów morskich:

dotyczy czterowymiarowej przestrzeni morskiej (powierzchni morza i dolnej części troposfery nad nią, słupa wody, dna morskiego i podglebia pod nim);

obejmuje zarówno przestrzeń, jak i czas;

agreguje indywidualne preferencje ludzkie w odniesieniu do przestrzeni morskiej poprzez proces publicznego wyboru (choć czasami wybór ten jest niewystarczający pod względem nierównej równowagi sił, patrz także rozdział 9 w tym tomie);

dotyczy działalności człowieka i jej skutków;

jest zintegrowany (przynajmniej z definicji);

odnosi się do morza jako funkcjonalnego ekosystemu;

wpływa na procesy rynkowe na morzu;

wymaga transnarodowej koordynacji w obrębie basenów morskich;

wymaga koordynacji i powiązania z planowaniem przestrzennym na lądzie;

jest prowadzona w sposób ciągły i adaptacyjny, obejmujący monitorowanie i ocenę;

I

wykorzystuje — w miarę możliwości — dostępne badania i informacje.

MSP będzie nadal napotykać wyzwania. Na poziomie praktycznego wdrożenia kluczowym wyzwaniem jest to, że MSP wymaga autorytetu, aby być skutecznym, którego wdrożenie zajmuje czas. Do tego dochodzi fakt, że MSP rzadko jest darmowe, ale wymaga alokacji (często ograniczonych) środków rządowych. Co więcej, MSP zazwyczaj wymaga bolesnych decyzji związanych z różnymi kompromisami, co może zmniejszyć jego akceptację. Sytuacje korzystne dla obu stron są rzadkie we współczesnym MSP. Wyzwania metodologiczne prawdopodobnie wynikają z różnych praktyk MSP, w szczególności z ich oceny w celu oszacowania rzeczywistych korzyści z MSP. Ponadto kultura i doświadczenie w planowaniu różnią się w zależności od kraju. Czy MSP jest warte wysiłku i jaki rodzaj MSP przynosi jakie korzyści, komu, jak i kiedy? Czy możliwe jest uogólnienie, czy też skuteczne MSP zawsze zależy od kontekstu? Kolejnym wyzwaniem jest to, że MSP nie występuje w izolacji, ale wymaga współpracy transnarodowej – co może nie być łatwym zadaniem w czasach narastających konfliktów i konkurencji międzynarodowej. Zmiany klimatyczne prawdopodobnie będą wiązać się z własnymi wyzwaniami, związanymi na przykład z adaptacyjnością planów zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich, ale także z kwestiami geostrategicznymi, takimi jak eksploatacja Arktyki. Skuteczne rozwiązanie tych i innych problemów wymaga działań interdyscyplinarnych i transdyscyplinarnych, wymagających wiedzy i doświadczenia szerokiego grona naukowców i praktyków, zarówno dziś, jak i w przyszłym pokoleniu.

Odniesienie

Planowanie przestrzenne obszarów morskich na styku badań i praktyki: Charles Ehler, Jacek Zaucha i Kira Gee (rozdział 1 w: Jacek Zaucha

Kira Gee Editors Maritime Spatial Planning past, present, future (2019)). Otwarty dostęp. 496 s.