Wat is MSP? Wat houdt het in? Waarom is het nodig en wat zijn de voordelen ervan?

MSP is een "publiek proces van het analyseren en toewijzen van de ruimtelijke en temporele verdeling van menselijke activiteiten in mariene gebieden om ecologische, economische en sociale doelstellingen te bereiken die gewoonlijk via een politiek proces worden vastgesteld" (Ehler & Douvere, 2009).

Een inleiding tot maritieme ruimtelijke planning: Klik hier

Ruimtelijke planning op zee - Een stapsgewijze handleiding: Klik hier

RUIMTELIJKE PLANNING OP HET MARINEGEBIED

De opkomst van maritieme ruimtelijke ordening wordt doorgaans toegeschreven aan de toenemende intensiteit van het maritiem gebruik, waardoor de capaciteit van de zeegebieden om aan alle gelijktijdige eisen te voldoen, wordt overschreden. De toegang tot de zee is meestal niet beperkt, wat potentieel kan leiden tot overmatig gebruik en conflicten.

Mariene ruimtelijke planning (MSP) draait om het beheren van de verdeling van menselijke activiteiten in ruimte en tijd om ecologische, economische en sociale doelstellingen en resultaten te bereiken. Het is een politiek en sociaal proces dat is gebaseerd op zowel de natuurwetenschappen als de sociale wetenschappen. De afgelopen twintig jaar is MSP geëvolueerd van een concept naar een praktische aanpak om duurzame ontwikkeling in de oceanen te realiseren. Ongeveer twintig landen hebben geïntegreerde mariene ruimtelijke plannen geïmplementeerd en naar verwachting zal in 2030 ten minste een derde van het oppervlak van de exclusieve economische zones van de wereld beschikken over door de overheid goedgekeurde mariene ruimtelijke plannen (Ehler 2017).

De noodzaak om een multidisciplinaire aanpak te hanteren vloeit voort uit het feit dat de mariene ruimte een multidimensionaal concept is dat inzicht vereist vanuit vele wetenschappelijke disciplines en kennisgebieden (Ansong et al. 2018).

De precieze definitie van maritieme ruimte, en daarmee het object van planningsinspanningen, vormt een belangrijke uitdaging voor ruimtelijke beheersbenaderingen. Waar beïnvloedt het landgebruik de zee en waar beïnvloedt het zeegebruik het land? Aangezien ze elkaar tot op zekere hoogte beïnvloeden, is hun scheiding in de maritieme ruimtelijke ordening dan niet slechts een kunstmatige oefening? Evenzo kunnen ecologische of culturele maritieme ruimtes zich gemakkelijk uitstrekken over land en water, wat aanleiding geeft tot complexe administratieve en politieke vraagstukken.

De op ecosystemen gebaseerde benadering van ruimtelijk beheer van de zee is voorgesteld als een centraal instrument om dit overkoepelende doel te bereiken (zie bijvoorbeeld Carneiro 2013; Jay 2012; Douvere 2008; Gilliland en Laffoley 2008), maar dit roept nieuwe vragen op over hoe duurzaam gebruik van natuurlijke hulpbronnen te combineren met het behoud van ecologisch waardevolle soorten en habitats (Hassler et al. 2017).

Ondanks de hierboven genoemde verschillen zijn er veel overeenkomsten voor maritieme ruimtelijke planning in Europa en daarbuiten. Het staat buiten kijf dat de ruimtelijke planning van zeegebieden:

betreft de vierdimensionale maritieme ruimte (het zeeoppervlak en het onderste deel van de troposfeer erboven, de waterkolom, de zeebodem en de ondergrond daaronder);

omvat zowel ruimte als tijd;

bundelt individuele menselijke voorkeuren met betrekking tot de mariene ruimte door middel van een proces van publieke keuze (hoewel deze keuze soms tekortschiet in termen van een onevenwichtige machtsverhouding, zie ook hoofdstuk 9 in dit boekdeel);

betreft menselijke activiteiten en de gevolgen daarvan;

is geïntegreerd (althans per definitie);

verwijst naar de zee als een functioneel ecosysteem;

beïnvloedt marktprocessen op zee;

vereist transnationale coördinatie binnen zeegebieden;

vereist coördinatie en afstemming met de ruimtelijke ordening op het land;

wordt op een continue en adaptieve manier uitgevoerd en omvat monitoring en evaluatie;

En

maakt – zo goed mogelijk – gebruik van beschikbaar onderzoek en informatie.

Maritieme ruimtelijke ordening (MSP) zal uitdagingen blijven ondervinden. Op praktisch implementatieniveau is een belangrijke uitdaging dat MSP gezag vereist om effectief te zijn, en het verkrijgen daarvan kost tijd. Daarbij komt nog dat MSP zelden gratis is, maar de toewijzing van (vaak schaarse) overheidsmiddelen vereist. Bovendien vereist MSP doorgaans pijnlijke beslissingen met betrekking tot diverse afwegingen, wat de acceptatie ervan kan verminderen. Win-winsituaties zijn zeldzaam in de hedendaagse MSP. Methodologische uitdagingen zullen waarschijnlijk voortvloeien uit de verschillende praktijken van MSP, niet in de laatste plaats uit de evaluatie ervan om de daadwerkelijke voordelen van MSP te beoordelen. Ook de planningscultuur en -ervaring verschillen per land. Is MSP de moeite waard, en welke vorm van MSP levert welke voordelen op voor wie, hoe en wanneer? Is het mogelijk om te generaliseren of is effectieve MSP altijd contextspecifiek? Een andere uitdaging is dat MSP niet in isolatie plaatsvindt, maar transnationale samenwerking vereist – wat geen gemakkelijke opgave kan zijn in tijden van toenemende internationale conflicten en concurrentie. Klimaatverandering zal waarschijnlijk eigen uitdagingen met zich meebrengen, bijvoorbeeld met betrekking tot de aanpasbaarheid van maritieme ruimtelijke plannen, maar ook gekoppeld aan geostrategische vraagstukken, zoals de exploitatie van het Arctische gebied. Interdisciplinaire en transdisciplinaire inspanningen zijn nodig om deze en andere vraagstukken succesvol aan te pakken, en vereisen de expertise van een breed scala aan wetenschappers en praktijkdeskundigen, zowel nu als in de volgende generatie.

Referentie

Maritieme/Mariene ruimtelijke planning op het snijvlak van onderzoek en praktijk: Charles Ehler, Jacek Zaucha en Kira Gee (Hoofdstuk 1, in Jacek Zaucha

Kira Gee Editors Maritime Spatial Planning past, present, future (2019)). Open Access. 496p.